เจ้ย–อภิชาติพงศ์ วีระเศรษฐกุล เป็นผู้กำกับภาพยนตร์และศิลปินที่โด่งดังในฐานะชาวเอเชียตะวันออกเฉียงใต้คนแรกที่ได้รับรางวัล ‘ปาล์มทองคำ’ ซึ่งเป็นรางวัลสูงสุดจากเทศกาลภาพยนตร์เมืองคานส์ ครั้งที่ 63 จากภาพยนตร์เรื่อง ‘ลุงบุญมีระลึกชาติ’ (Uncle Boonmee Who Can Recall His Past Lives) (พ.ศ. 2553) หลังจากนั้นอภิชาติพงศ์ก็ยังคงผลิตผลงานอย่างต่อเนื่องและไม่เคยหยุดท้าทายตัวเอง
ในภาพยนตร์ MEMORIA เรื่องนี้ก็เช่นกัน แม้จะเป็นผลงานชิ้นที่สองของเขาที่คว้ารางวัล Jury Prize จากเทศกาลภาพยนตร์นานาชาติเมืองคานส์ หลังเคยคว้ารางวัลเดียวกันนี้มาจาก ‘สัตว์ประหลาด!’ (Tropical Malady) ในปี 2547 แต่ MEMORIA เป็นผลงานที่รวมสิ่งที่อภิชาติพงศ์ทำเป็นครั้งแรกไว้ถึง 3 อย่างด้วยกัน ซึ่งแต่ละอย่างนั้นจะเผยให้เราเห็นเบื้องลึกเบื้องหลังของภาพยนตร์เรื่องนี้มากขึ้น
ครั้งแรกที่ถ่ายทำภาพยนตร์เรื่องยาวในต่างประเทศ
ในภาพยนตร์เรื่องอื่นๆ ของอภิชาติพงศ์ ไม่ว่าจะเป็น ‘สัตว์ประหลาด’ ‘แสงศตวรรษ’ ‘ลุงบุญมีระลึกชาติ’ และ ‘รักที่ขอนแก่น’ ล้วนถ่ายทำที่ประเทศไทยและมีเรื่องราวเกี่ยวกับตัวละครที่เป็นคนไทย
MEMORIA เป็นภาพยนตร์เรื่องแรกของอภิชาติพงศ์ที่ถ่ายทำในต่างประเทศทั้งหมดและประเทศนั้นยังเป็นประเทศในทวีปอเมริกาใต้ที่ห่างไกลจากประเทศไทยอย่างโคลอมเบียอีกด้วย อภิชาติพงศ์สนใจประเทศนี้เพราะแม้จะมีการดิ้นรนเพื่อเสรีภาพและความรุนแรงที่รัฐกระทำต่อประชาชนเช่นเดียวกับประเทศไทยแต่พวกเขายังคงมีจิตวิญญาณขบถและรัฐเองก็เริ่มชำระสะสางความทรงจำบาดแผลเพื่อให้ประชาชนในประเทศก้าวไปข้างหน้าได้
อีกทั้งโคลอมเบียยังเป็นพื้นที่ที่ทั้งผู้กำกับอย่างอภิชาติพงศ์และทิลดาที่เป็นนักแสดงนำไม่เคยรู้จักมาก่อน เขาเดินทางไปที่โคลอมเบียหลายครั้งเพื่อค้นคว้าก่อนการถ่ายทำจึงได้พบว่าความไม่รู้นี้นำไปสู่การเปิดประสาทสัมผัสและการค้นพบใหม่ๆ
ครั้งแรกที่ทำงานกับ Tilda Swinton และนักแสดงต่างชาติยกแคสต์
อภิชาติพงศ์เล่าว่าเขารู้จักกับทิลดา สวินตันมาเป็นเวลากว่าสิบปีแล้ว เริ่มจากทิลดาเขียนถึงผลงานของเขาในวารสารภาพยนตร์ แล้วจากนั้นได้มีโอกาสพูดคุยกันครั้งแรกที่เทศกาลภาพยนตร์ลอนดอน ความสัมพันธ์ฉันกัลยาณมิตรดำเนินเรื่อยมา เดิมทีเขาอยากร่วมงานกับทิลดาในผลงาน ‘รักที่ขอนแก่น’ (Cemetery of Splendor) แต่รู้สึกว่ายังไม่เหมาะเพราะผลงานนั้นเป็นเรื่องบ้านเกิดของเขา เขาอยากทำงานกับทิลดาในประเทศที่ 3 สถานที่ที่ทั้งเขาและเธอรู้สึกไม่คุ้นเคย MEMORIA จึงเป็นโอกาสที่ทั้งคู่รอคอย อภิชาติพงศ์ยังบอกอีกด้วยว่าการทำงานกับทิลดานั้นไม่เหมือนการทำงานกับนักแสดงชื่อดังระดับโลกแต่เหมือนการทำงานกับคนในครอบครัวมากกว่า
นอกจากนี้ MEMORIA ยังเป็นภาพยนตร์เรื่องแรกที่อภิชาติพงศ์ทำงานกับนักแสดงต่างชาติทั้งหมด ได้แก่ จีนน์ บาลิบาร์ (Jeanne Balibar) นักแสดงชาวฝรั่งเศส ดาเนียล จิเมเนซ แคโค (Daniel Giménez Cacho) นักแสดงชาวเม็กซิกัน ฮวน ปาโบล อูร์เรโก (Juan Pablo Urrego) และเอลคิน ดิอาซ (Elkin Diaz) สองนักแสดงชาวโคลอมเบีย
ครั้งแรกที่ถ่ายทำภาพยนตร์เป็นภาษาต่างประเทศทั้งเรื่อง
MEMORIA ต่างจากผลงานก่อนๆ ของอภิชาติพงศ์ที่ตัวละครเป็นคนไทยและพูดภาษาไทย เรื่องนี้มีฉากหลังเป็นประเทศโคลอมเบีย ตัวละครเจสสิกาที่อยู่ที่ประเทศโคลอมเบียมาพักหนึ่งแล้วจึงพูดภาษาอังกฤษที่เป็นภาษาแม่สลับกับภาษาสเปนที่เป็นภาษาที่สอง เรื่องนี้ทำให้ทิลดาต้องมีโค้ชภาษาสเปนมาช่วยสอนวิธีการพูดและการแสดงท่าทางเพราะการใช้ภาษานั้นกระทบกับคาแร็กเตอร์ของตัวละครมากทีเดียว
อภิชาติพงศ์ยังบอกอีกด้วยว่าการทำงานกับภาษาที่ 3 ที่เขาไม่คุ้นเคยนั้นถือเป็นความท้าทายไม่น้อยเลยทีเดียว แม้เขาจะไปเรียนภาษาสเปนมาก่อนการถ่ายทำ แต่ก็ต้องพึ่งทีมงานอย่างมาก โดยเฉพาะโค้ชภาษาเพื่อให้ภาษาที่ออกมาจากปากนักแสดงนั้นฟังดูเป็นธรรมชาติ
